تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠٤ - امر اول

امر اوّل‌

امر اوّل عبارتست از اضطرار بآن كه در اينفرض به ادلّه چهارگانه (كتاب، سنّت، عقل و اجماع) دروغ گفتن جائز مى‌باشد.

امّا از قرآن مى‌توان به دو آيه ذيل متمسّك شد:

١- الّا من اكره و قلبه مطمئنّ بالايمان. ( مگر كسيكه مورد اكراه واقع شده در حاليكه دلش به ايمان محكم و استوار است).

تقريب استدلال‌

قبل از اين آيه حقتعالى مى‌فرمايد:

انّما يفترى الكذب الّذين لا يؤمنون بآيات اللّه و اولئك هم الكاذبون.

يعنى: دروغ را كسانى به خداوند مى‌بندند كه به آيات او ايمان ندارند.

پس در اين آيه حقّ سبحانه افراد مذكور را كاذب معرفى نموده و سپس در آيه بعدى كه مورد استشهاد است شخص مضطرّ و مكره را از آن استثناء مى‌فرمايد پس معلوم مى‌شود اضطرار از مجوّزات كذب مى‌باشد و فاعل آن مرتكب گناهى نشده است.

٢- لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء من دون المؤمنين و من يفعل ذلك فليس من اللّه فى شيئ الّا ان تتّقوا منهم تقية.

( اهل ايمان كفّار را دوست براى خود نگيرند و كسيكه چنين كند رابطه‌اش با خدا قطع و بريده مى‌باشد مگر براى درحذر بودن از شرّ ايشان بآن مبادرت نمايد).

تقريب استدلال‌

در اين آيه شريفه حقتعالى ضرورت و اجبار را مجوّز ارتكاب حرام يعنى دوست قرار دادن كفّار براى خود قرار داده است و چون از نظر كبيره بودن بين آن و كذب فرقى نيست پس مى‌توان همين اضطرار را نيز مسوّغ و مجوّز براى ارتكاب كذب نيز قرار داد.